kwartalnik kulturalny
Regionalnego Instytutu Kultury w Katowicach

  W pamięci

de en

Fabryka Silesia 2(4)2013 – Kłopot z językiem

Jan F. Lewandowski POCHWAŁA SZLAGRÓW

Dawno, dawno temu, mniej więcej przed stu laty, w pierwszych komediach z prowincjonalnego Hollywood najczęściej obrzucano się tortami, a w filmach akcji opowiadano zupełnie lokalne historie, które nazwano westernami. Jednak Hollywood potrafiło sprzedać światu te lokalne, lecz z czasem coraz bardziej uniwersalizowane historie. Aż w końcu kinematografia stała się amerykańskim przemysłem narodowym.

więcej »

Aleksanda Kunce CO NAM SIĘ UDAŁO PO 1989 ROKU?

Zdanie, wygłoszone przez Joannę Szczepkowską, że skończył się w Polsce komunizm, ma swe górnośląskie odniesienie. Pierwsze częściowo wolne wybory w powojennej Polsce wzmocniły przestrzeń dla wolnego głosu w regionach. Dlatego tak ważna jest dla nas data 4 czerwca 1989 roku.

więcej »

Bogusław Wyderka DAWNE I NOWE PYTANIA O ŚLĄSZCZYZNĘ

Przez dziesięciolecia wiedza o Śląsku wciągana była w tryby polsko-niemieckich sporów o historyczne i narodowe prawa do niego. Szczególne ich nasilenie przypadło na okres międzywojenny oraz czasy po II wojnie światowej, mniej więcej do końca lat sześćdziesiątych. Dotyczyło to także językoznawstwa. Miało to złe i dobre strony.

więcej »

Alojzy Lysko MOJA ALCHEMIA SŁOWA

Zdecydowałem się podjąć próbę opisania procesu mojego zmagania się z pierwocinami języka macierzyńskiego, domowego, regionalnego, śląskiego. Chcę poszukać w sobie odpowiedzi, dlaczego coraz więcej piszę po śląsku.

więcej »

Artur Czesak JAK POWSTAJE JĘZYK ŚLĄSKI

Moje rozważania krążyć będą wokół tytułowego zagadnienia, które może powinno być jeszcze rozszerzone o pytajne „czy”: Czy powstaje język śląski?

Po pierwsze, mamy czasy łatwego kwestionowania faktów, po drugie, nawet jeśli uzna się fakt, spory o jego interpretację trwać mogą w nieskończoność. Po części dlatego, że mamy ponoć płynną nowoczesność, a ponadto dlatego, że szczytne deklaratywne cele polemik, jak wspólne dochodzenie do prawdy, przegrały z logiką wojny i obrony różnie pojmowanego „naszego”. Kontekstem niniejszego tekstu są:
1. Dążenie do uznania języka śląskiego na gruncie prawa Rzeczypospolitej Polskiej za język regionalny
2. Działania mające na celu ustalenie ortografii
3. Używanie „języka śląskiego” w nowych miejscach i funkcjach
4. Przyszłość dialektów, w tym dialektów śląskich.

 

więcej »

Rafał Biskup KALUZA I WASSERPOLNISCH

 Ty lumpje! Ty drachu! Ty obdachu! Ty hacharze! Ty luju! Ty szwobje! Ty gorolu!


W powieści Das Buch vom Kumpel Janek (ukazała się w 1935 roku we wrocławskim wydawnictwie Paula Kupfera) Victor Kaluza nie przebiera w słowach. Bo niby jak mają się kłócić Ślązacy przy kartach? Jednak ta powieść, wzbogacona elementami dialektalnymi, to więcej niż zwykły opis Górnego Śląska. To powieść o górnośląskim rozdarciu. Rozdarciu językowym i tożsamościowym. Jest to też powieść o roli komunikacji i jej braku.

więcej »

Dariusz Dyrda EKSPLOZJA GODKI

 Z jednej strony rozpaczliwe apele, że jeśli godki nie otoczy się ustawową ochroną, nie zacznie uczyć w szkołach, to niebawem zaniknie. Z drugiej mamy taki jej zalew, że trudno znaleźć przestrzeń publiczną, gdzie jej nie ma. Po prostu eksplodowała.

Najłatwiej to dostrzec w kulturze masowej. Liczni muzycy – od disco polo po romantyczne ballady i metal – reklamują się śpiewaniem po śląsku. Podobnie kabareciarze. Każde radio w regionie stara się o audycje w godce, mamy je w telewizji, a coraz więcej sztuk teatralnych granych jest po śląsku. Do tego liczne konkursy znajomości tej mowy. No i internet! Internet! Liczne strony miłośników godki w niej tworzone. Można by się popukać w głowę, i zapytać tych zatrwożonych o stan śląskiego języka, o co im chodzi. Przecież jest tak dobrze!

więcej »
« powrót
(pusty)

Numer 4(22)2018 - W pamięci

Zapraszamy do zakupu najnowszego numeru kwartalnika Fabryka Silesia 4(22)2018 - W pamięci. Pismo dostępne od 13 listopada w Empiku, Kolporterze i Ruchu oraz w sklepie internetowym www.fabrykasilesia.pl/sklep i redakcji kwartalnika przy ul. Teatralnej 4 w Katowicach.

Videoteka